Ticari sözleşmelerde mücbir sebep (force majeure) hükümleri, tarafların kontrolleri dışında gelişen olaylar karşısında sorumluluklarını sınırlandıran kritik düzenlemelerdir. Yargıtay'ın son dönem kararları, bu hükümlerin yorumlanmasında önemli ilkeler ortaya koymuştur.

Mücbir Sebebin Unsurları

Yargıtay içtihadına göre mücbir sebebin varlığından söz edilebilmesi için şu koşulların bir arada bulunması gerekmektedir: (1) Olayın taraflarca öngörülememesi, (2) karşı konulmasının mümkün olmaması, (3) borcun ifasını fiilen engellemesi ve (4) tarafın bu olayla kusursuz olması.

2024 Tarihli Emsal Kararlar

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2024 tarihli kararında, tedarik zinciri aksaklıklarının tek başına mücbir sebep teşkil etmeyeceği, ancak yasal ihracat yasaklarıyla birleşmesi halinde bu niteliği kazanabileceği hükme bağlanmıştır. Bu yaklaşım, özellikle uluslararası mal alım-satım sözleşmelerinde uygulanacak standartları netleştirmektedir.

Pratik Öneriler

Sözleşmelerinizde mücbir sebep hükümlerini dikkatli bir şekilde kaleme alın; öngörülemeyen olayları tek tek saymak yerine genel bir tanım benimseyip kapsamlı örnekler ekleyin. Mücbir sebep durumunda bildirim yükümlülüğü ve süresi ile sona erme koşullarını açıkça düzenleyin.